A ASOCIACIÓN QUE IMPULSA A VIDA CULTURAL DE MEIRA

Texto elaborado por Adriana Pérez Martínez, secretaria da A.F.C.X Meiramar-Axóuxeres.

Hoxe imos a coñecer o pasado, presente e futuro doutra asociación que leva moitos anos desenvolvendo una intensa e importante labor a favor das tradicións e a cultura galega no Morrazo: A A.F.C.X Meiramar – Axóuxeres.

O nacemento de Meiramar: unha iniciativa de Leonor Rosales

A orixe de Meiramar-Axóuxeres remóntase a 1980, cando Leonor Rosales Corrales comeza a ensinar a bailar a un grupo de nenas e nenos na súa casa particular. A raíz desta pequena iniciativa familiar vaise consolidando un grupo de baile, e pronto teñen a necesidade de constituírse como asociación; é así como nace Meiramar, con José Luís Martínez como Presidente.

MEIRAMAR AXÓUXERES
Os inicios de Meiramar con Leonor Rosales, a primeira pola esquerda.

Naqueles primeiros anos de democracia, con Xabier Abalo como alcalde de Moaña (1979-83 e 1983-87), o goberno amosa un gran interese pola recuperación das tradicións e a cultura da vila e en 1985 contratan un gaiteiro municipal para impulsar a formación de grupos de gaitas nas asociacións folclóricas moañesas.

Cabe destacar a relevancia deste dato xa que na Historia de Galicia so se coñecen tres casos de contratacións de gaiteiros municipais: un gaiteiro na Catedral de Santiago de Compostela no século XVI; un gaiteiro na parroquia de San Martiño (Moaña) no século XVIII; e, finalmente, a contratación de Xabier Blanco en 1985 polo Concello de Moaña, que actualmente continúa a ser o único en todo o país.

Ademais, en 1987 o Concello aluga un local na Porta do Sol, en Meira, que pon a disposición do grupo de baile Meiramar e o grupo de gaitas Treboada para os seus ensaios, e pronto estes coordínanse e comezan a actuar conxuntamente en público.

En 1991 a fundadora de Meiramar e mestra de baile Leonor Rosales abandona a asociación, e con ela a Presidenta dese momento, Elvira Masey Rúa.

Coa marcha de Leonor Rosales ábrese unha nova etapa con Eugenio Piñeiro que deixará como legado a participación en festivais internacionais e a recuperación etnográfica

Unha segunda etapa inaugúrase con Eugenio Piñeiro (Geno) como Presidente da asociación (1992-2017) e propónselle a Carlos Pastoriza substituír a Leonor Rosales.

A participación en festivais folclóricos internacionais marca unha nova etapa xa que despertan gran interese na mocidade e o grupo crece rapidamente. No ano 1991 realízase a primeira viaxe internacional para participar nun festival folclórico en Atessa (Italia), e dende entón a asociación viaxa cada verán levando o seu folclore por Europa: visitamos Italia, Francia, Bélxica, Polonia, Austria, República Checa, Portugal, Holanda, Grecia, Hungría, Eslovaquia, Bosnia-Herzegovina, Croacia e Irlanda.

Desa primeira viaxe nace a idea de crear un festival folclórico internacional propio e en 1993 realízase en Meira un primeiro festival, que se consolida dende 1994 como ‘O Folclore do Mar’. O obxectivo do festival era amosar o folclore de grupos procedentes de vilas mariñeiras doutros países, aínda que co paso dos anos esta premisa iríase perdendo.

MEIRAMAR AXÓUXERES

Ao longo das 26 edicións celebradas ata o momento teñen participado grupos de Holanda, República Checa, Austria, Grecia, Irlanda, Hungría, Eslovaquia, Chipre, Bielorrusia, Polonia, Bulgaria, Lituania, Serbia, Corea, México, Arxentina, Uzbekistán, Croacia, Brasil, Bosnia-Herzegovina, Ossetia do Norte, Macedonia, Chile, Alemaña, Buriatia, Rusia e Perú.

Nestes anos consigue consolidarse unha banda de gaitas formada por integrantes de Meiramar e o grupo Santa Eulalia (tamén da parroquia de Meira) baixo o nome de Banda Chandarada, ensaiada por Xabier Blanco. Ademais, ao grupo de baile súmaselles unha escisión de Santa Eulalia recentemente constituída como Axóuxeres, dando lugar a Meiramar-Axóuxeres, tal e como a coñecemos hoxe en día.

No ano 2004 confíanse a Raquel Pérez Nogueira as clases de baile infantil a un reducido grupo inicial de 5 persoas, que iría crecendo en número ata chegar a ter 45 nenas e nenos de diferentes idades.

Á par das actividades folclóricas comeza a xestarse o interese pola recuperación etnográfica da vila e a promoción doutro tipo de eventos culturais, converténdose nunha característica que marcaría o rumbo da asociación

Algunhas destas iniciativas foron a creación da Plataforma cultural de Meira en 1990, a realización de roteiros pola parroquia de Meira entre 1993 e 1998, a celebración da feira tradicional de artesanía ‘Arte na Illa’ ou a inauguración do Museo das Carreiras en 2004.

Foi o 3 decembro de 2004 cando se inaugurou o Museo das Carreiras, A industria de elaboración de fíos en Meira, por iniciativa de Meiramar-Axóuxeres, actualmente situado no cruce entre a subida ao adro de Samertolameu e a entrada ao Porto de Meira. Este museo ao aire libre consta dunha construción tradicional cunha roda de fiar, un tanque en pedra e a primeira máquina de fiar nylon de xeito automático, elementos doados de antigas industrias xa desaparecidas. Varios paneis informativos acompañan as pezas, nos que se explica o proceso de elaboración de fíos de xeito artesanal a partir de materiais naturais (cánabo, lute, estopa, etc.) nunha industria que tivo a nosa parroquia como centro importante de localización dende finais do século XIX ata mediados do século XX.

MEIRAMAR AXÓUXERES
Unha imaxe de como traballaban as mulleres na fabricación de fíos artesanais.

A etapa actual se caracteriza por un compromiso firme coa recuperación e difusión das tradición e a cultura galegas, liña que a A.F.C.X Meiramar – Axóuxeres prioriza sobre todo a partir de 2010

Pouco a pouco a asociación foi cambiando de rumbo cara un compromiso firme coa recuperación e difusión das tradicións e a cultura galegas. Aínda que foi un proceso que duraría varios anos, podemos sinalar o 2010 como o ano no que cambia o paradigma. Decídese por aquela época, con Eugenio Piñeiro como Presidente, dar un cambio á asociación e mudar a estética do folclore de Meiramar, pasando dun traballo máis coreográfico cara outro baseado na recuperación de bailes e músicas das aldeas de Galicia da man do mestre Manolo Cobas.

Un exemplo deste traballo de recuperación de bailes foi a recuperación do “Entroido tradicional de Meira” coas Madamas e os Galáns.

A raíz dunha convocatoria veciñal no Paso Redondo, en Meira, no ano 2009, recupéranse numerosos testemuños de veciñas e veciños da parroquia que achegan valiosa información sobre o día da festa e as personaxes emblemáticas da mesma.

Grazas en particular á boa memoria de Modesta Pena Paredes, conséguese reproducir os traxes e as danzas que bailaban cada domingo de entroido as parellas de Madamas e Galáns e o ano 2011 o entroido tradicional de Meira volve a formar parte da axenda cultural de Moaña. En 2015 aparece unha foto da veciña Blanca de Paz posando co seu traxe de Madama, o que supón o colofón final que ilustra a vestimenta destas figuras.

Tradicionalmente o domingo de entroido celebrábase unha festa entre a xente da parroquia que acudía de todas partes cos seus disfraces, xuntándose nos camiños para compartir a andaina ata o lugar da festa ao son das gaitas.

Unhas parellas baixaban dende o Paso Redondo cos traxes brancos de Madamas e Galáns e cargando con xoias de ouro. Unha serie de personaxes acompañaban ás parellas na baixada asegurándose de que ninguén se achegase a elas, coa cara tapada e servéndose de ruda para espantar á xente coa súa fedor: eran “os fedellosos”.

MEIRAMAR AXÓUXERES
As parellas de Madamas e Galáns de Meiramar-Axóuxeres bailando as danzas de entroido na baixada de Meira.

O grupo de baile infantil comeza a entenderse como o piar e a garantía do futuro da asociación e créase en 2010, por iniciativa da mestra Raquel Pérez Nogueira, a Rede de Festivais Infantís

MEIRAMAR AXÓUXERES
A escola de baile dirixida por Raquel Pérez Nogueira actuando no Festival de Folclore Infantil da Peregrina.

O grupo de gaita e percusión diríxeo Guillerme Fervenza ‘Higgins’ nun primeiro momento e dende o 2014 Roberto Sotelo, que continúa impartindo clases na actualidade. A esta agrupación súmase un grupo de pandeireteiras dirixidas por María Menduíña (2009-2010), Rebeca Lemat (2010-2012) e Guillerme Inácio (2010-2018).

MEIRAMAR AXÓUXERES
Grupo de pandeireteiras co mestre Guillerme Inácio Costa.

Destacan nestes anos a participación no espectáculo multidisciplinar ‘Festa na Vila’ (dirixido por Manolo Cobas e estreado en decembro de 2016) e a recuperación en 2017 da Festa popular de Bronlle.

MEIRAMAR AXÓUXERES
O alumnado de gaitas e percusión con Roberto Sotelo na Festa popular de Bronlle, en agosto de 2017.

A figura de Eugenio Piñeiro sempre estará presente para os membros da A.F.C.X Meiramar – Axóuxeres

O 31 de agosto de 2017 falece repentinamente Eugenio Piñeiro deixando un gran baleiro na asociación tras 25 anos como Presidente así como no eido cultural moañés en xeral, dada a súa gran labor cultural ao longo de toda unha vida.

A prensa de todo o país faise eco da súa morte, e centenares de persoas acoden ao seu funeral no que non falta o son das gaitas de decenas de integrantes e ex-integrantes da asociación.

Celébranse diversas homenaxes á súa labor cultural, entre as que destacan a dedicación do Entroido tradicional de Meira de 2018, coa lectura dun sentido manifesto en voz de Alba García Cortegoso, Vice-Presidenta por aquel entón da asociación, e a dedicación do XXV Festival Internacional ‘O Folclore do Mar’, celebrado en xullo de 2018.

Ambos eventos foran promovidos por Eugenio Piñeiro e celebrábanse ese ano por primeira vez sen a súa presenza. En agosto de 2018, a Comisión de Festas de Meira celebra as festas patronais de Samertolameu na súa honra cunha homenaxe na que se descubre un monumento en pedra realizado polos canteiros Manuel Gondar e Manuel Alejandro Martínez.

MEIRAMAR AXÓUXERES
Acto de inauguración do monolito dedicado a Eugenio Piñeiro pola súa labor cultural en Moaña, especialmente en Meira.

Os anos seguintes a asociación continúa con María Jesús Fernández como Presidenta dende 2018, mantendo os eventos xa consolidados na parroquia: o entroido de Meira, a feira Arte na Illa, O Folclore do Mar e a Festa Popular do Bronlle, aos que se suma a Foliada da Castaña Borralleira (dende 2018).

En canto ás clases, Manolo Cobas e Roberto Sotelo continúan a súa labor, aos que se suma en 2018 a mestra de pandeireta Margó L. Gayoso, e inaugúranse as aulas de acordeón en 2018 con Xerardo Quintela e a aula de guitarra e cantos de taberna en 2020 co mestre Alberto Rodríguez Graña.

Adriana Pérez Martínez

Secretaria da A.F.C.X Meiramar - Axóuxeres

3 comentarios

  1. Agrupación Cultural Nós » A Illa dos Ratos

    […] se premia a Manuel P. Rúa por la publicación del libro de fotografía “Moaña”, al grupo Meiramar como organización más antigua y a Manolo Rivas por “Hacer país”. Animaron el acto “Os […]

  2. Agrupación Cultural Nós » A Illa dos Ratos

    […] prémiase a Manuel P. Rúa pola publicación do libro de fotografía “Moaña”, ao grupo Meiramar como organización máis antiga e a Manolo Rivas por “Facer País”. Animaron o acto Os […]

  3. Clara Claro

    Tenho muito orgulho eu e o meu marido Manuel Claro de ter acompanhado, colaborado e participado arduamente desde Portugal nesta trayectoria tão grande deste grupo e ter a Eugenio Pinheiro no coração como um irmão que nao sendo familia o é e será para sempre. Bem haja e continuem a vossa labor pelo bem da cultura. Aqui ficamos sempre disponíveis para vós.

Deixa a túa resposta

O teu correo electrónico non será publicado. Os campos con * son obrigatorios

Podes usar estas etiquetas e atributos en HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Información básica sobre protección de datos Ver más

  • Responsable A Illa dos Ratos.
  • Finalidad  Moderar los comentarios. Responder las consultas.
  • Legitimación Tu consentimiento.
  • Destinatarios  Dinahosting.
  • Derechos Acceder, rectificar y suprimir los datos.
  • Información Adicional Puedes consultar la información detallada en la Política de Privacidad.