ARQUITECTURA DE USO LABREGO NA BEIRA DO MAR

Texto elaborado por Liliana Cancelas Gargamala, socia de A Illa dos Ratos e Guía Oficial de Galicia e Patricia Novas Menduíña, Guía Oficial de Galicia.

Malia de estar rodeada de mar por case todas as partes menos por unha, os habitantes da península do Hío, tradicionalmente, dedicáronse máis a traballar a terra que á pesca. De feito, se nos fixamos nas formas das casas tradicionais, están deseñadas para un uso labrego.

Estas casas están construídas en terreos que non son aptos para o cultivo para non desaproveitar nin un centímetro de terra cultivable. De feito, adoitaban construírse en zonas de rocha para aproveitar xa a pedra para a súa construción.

O baixo da casa ten que ter unha altura axeitada para permitir a entrada do carro e dos animais de tiro.

Neste andar, o baixo da casa,  é onde se encontran as cortes e, tamén, a cociña. As cortes ocupan tanto ou máis espazo que o resto da vivenda e o piso está cuberto de estrume (vexetación propia do monte como toxos, fentos, herba etc.) que serve de cama para os animais e que, mesturado cos excrementos do gando, serve despois de abono para o campo.

A cociña era pouco máis que o espazo ao redor da lareira. Constaba dun escano, isto é,  un banco con respaldo e un asento que serve de tampa a unha especie de caixa formada por este moble, e que pode ter unha táboa móbil utilizada como mesa.

Nun entrante da parede atopamos a dorna ou dornallo que se empregaba para fregar os pratos, unha arca de tampa lisa para gardar as provisións e algúns ocos no muro que servían de despensa.

Na planta alta atopábanse a maioria dos cuartos

Accedendo por unha escaleira situada na cociña, subíase á planta alta onde están situados, normalmente, a sala e máis os cuartos. O chan era de madeira para permitir que a calor producida polos animais quentase todo o piso de arriba.

O maior espazo deste andar era a sala ou “cuarto de respecto”. O mobiliario é sinxelo: unha mesa e unhas cadeiras que, na maioría dos casos, só se usan en días de festa, un chineiro para gardar a louza e máis o cristal, unha arca e ás veces unha cama.

A través da sala accedíase aos cuartos, habitualmente dous ou tres (se é que estaban divididos), que tampouco terían moitos mobles: unha ou dúas camas de madeira/ferro, unha arca para a roupa, un colgadoiro, fotos dos familiares emigrados ou mortos e quizais unha almofía (recipiente en forma de cunca, máis ancho ca fondo, que se usa xeralmente para lavarse).

Era importante a existencia de construcións auxiliares

Aínda que a casa era a construción principal, o certo é que unha vivenda labrega non se entende sen toda unha serie de construcións auxiliares. Arredor da casa estaría situado o palleiro, a adega, o galiñeiro, … e nun lugar ben ventilado, construíase o hórreo para o secado e conservación do millo e doutros produtos agrícolas. Esta construción está elevada sobre uns pés para manter o interior afastado da humidade e dos animais.

Hoxe en día case ningún veciño traballa xa a terra pero, ata non hai tanto, era moi importante posuír un anaco de terra para o cultivo. Os veciños saían a pescar ou a mariscar máis para complementar as ganancias do agro que como un medio de vida en si mesmo.

Ata a chegada dos fomentadores cataláns no século XIX a agricultura continuou sendo a actividade principal

Os costumes foron cambiando e mentres os homes ían pescar, as mulleres traballaban nas fábricas de salgadura e posteriormente nas fábricas de conserva. Daquela este era un sector moito máis produtivo que o cultivo da terra para o autoconsumo.

E é que estas fábricas deron traballo tamén a moitas mulleres que, por primeira vez, levaban un soldo á casa. Testemuña deste pasado son, por exemplo, a antiga fábrica de Ameixide (preto da praia de Arneles) ou a hoxe casa rural Casa de Aldán, que ocupa unha antiga fábrica de salgadura.

Fotografía incluida no catálogo de patrimonio industrial de Galicia elaborado pola Asociación Galega do Patrimonio Industrial Buxa.

Co paso do tempo as casas típicas labregas fóronse adaptando aos novos tempos e ás novas necesidades e gustos, modificando a súa fisionomía e distribución. Pero se sabemos mirar, veremos que aínda están aí, construídas nun sitio estratéxico e cunha forma acorde coas necesidades doutros tempos.

Liliana Cancelas Gargamala
+ artigos

Socia de A Illa dos Ratos e Guía Oficial de Galicia

Deixa a túa resposta

O teu correo electrónico non será publicado. Os campos con * son obrigatorios

Podes usar estas etiquetas e atributos en HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Información básica sobre protección de datos Ver más

  • Responsable A Illa dos Ratos.
  • Finalidad  Moderar los comentarios. Responder las consultas.
  • Legitimación Tu consentimiento.
  • Destinatarios  Dinahosting.
  • Derechos Acceder, rectificar y suprimir los datos.
  • Información Adicional Puedes consultar la información detallada en la Política de Privacidad.