A CAZA DE BALEAS EN GALICIA NO SÉCULO XX.

Texto elaborado por Óscar Rodríguez Martínez.

Cando nos asomamos ao antigo complexo industrial de Massó de Cangas podemos contemplar o último vestixio que queda da desaparecida Factoría de Balea C.B, sociedade formada inicialmente en 1954 por Massó e Barreras para instrumentalizar a súa actividade baleeira. É cascallo que garda na memoria unha actividade moi importante da que apenas queda nada salvo unha nave en estado ruinoso, a rampla pola que se subían as baleas para o seu despece e parte do varadoiro no que se reparaban os baleeiros cando era preciso.

O que moita xente non sabe é que para a súa posta en marcha aproveitáronse materiais procedentes dunha desmantelada factoría de Benzú (Ceuta) que, xunto a outra de Alxeciras, centralizaron a actividade baleeira a nivel nacional ata que practicamente chegaron a extinguir a totalidade dos cetáceos da zona do estreito de Xibraltar.

De alí tamén se trouxo man de obra especializada, a maioría de orixe marroquí, porque en Cangas non había xente cualificada para traballar coa balea. Pasado un tempo de aprendizaxe, foi xente de Nerga a que se fixo cargo do despece da carne da balea, e incluso chegaron a traballar man a man na década dos 70 cos xaponeses que viñeron a supervisar o proceso.

Contrariamente ao que se poida pensar, a Factoría de Balea C.B. non foi a primeira empresa que se dedicou á caza e despece de baleas en Cangas. O inicio da actividade baleeira en Galicia data do ano 1924 coa chegada da empresa “Sociedad Ballenera Española” (La Corona) co buque-factoría Rey Alfonso que adoitaba fondear na enseada de Barra e logo na ría de Aldán. Neste buque-factoría, as baleas proporcionadas polos vapores baleeiros eran izadas polo costado para a súa transformación e despece a bordo sen necesidade de ir á terra. Pouco despois unha segunda empresa, a “Compañía Ballenera Española”, emprazouse na enseada de Caneliñas (Cee) con outro buque factoría de orixe noruegués, o “Bus”, que operou exitosamente ata que no ano 1925 un forte temporal o lanzou contra as rochas e afundiu. Este tráxico feito foi o motivo polo que “Compañía Ballenera Española” decidiu instalar a primeira factoría baleeira de Galicia en terra firme. Foi en Caneliñas (Cee), con capital español e noruegués, e era atendida por máis de 100 operarios.

Parón na actividade baleeira pola falla de inversión e as guerras

Por circunstancias socioeconómicas diversas, sobre todo a gran crise económica mundial tras o crack do ano 1929 e os conflitos bélicos ocorridos na primeira metade do século XX, entre 1927 e 1952 houbo un parón na actividade baleeira en Galicia.

A reapertura de Caneliñas (Cee) xestionada pola IBSA (Industrias Balleneras S.A) daría impulso ao sector e dous anos despois xurdiría a actividade na baleeira de Cangas. Pouco despois instalaríase unha terceira factoría en Cabo Morás (Xove) tamén propiedade da familia Massó que completaría o mapa das factorías galegas.

Pasaron os anos e, chegado o 1971, como IBSA tiña a factoría de Caneliñas (Cee) e Massó as de Cangas e Cabo Morás (Xove), decidiron fusionarse para obter sinerxías baixo a denominación de IBSA. A frota da nova empresa resultante quedaba formada por dous barcos de Massó (Carrumeiro e Cabo Morás) e tres de IBSA (Lobeiro, Caneliñas e Temerario).

Foron anos de esplendor para a industria baleeira que era a que máis exportaba de toda España, con Xapón como principal cliente. Daquela o país nipón estableceu que soamente lle mercaría derivados da balea a aqueles países que firmasen un tratado promovido pola Comisión Baleeira Internacional no 1979. Así foi como a partir dese intre España quedou obrigada a cumprir as condicións reguladoras do tratado para a caza de balea. Este tratado establecía que quedaba prohibida a pesca do cachalote e da balea azul, xa que as súas poboacións estaban moi esquilmadas, e recortaba o número de capturas establecendo unha cota de 860 para período 1980-1985 e un tamaño mínimo de 16,8 m. Ademais, establecíase a obrigatoriedade de contar cun observador científico a bordo dos barcos para supervisar que esas medidas se cumprisen. Pero a medida que causou máis controversia foi a obrigación de utilizar o chamado “arpón quente”, que levaba unha granada na punta para que a balea morrese instantaneamente evitándolle o sufrimento.  Esta medida deixou de empregarse pouco tempo despois pero, non por considerarse un método cruel de acabar coa vida do animal senón porque a carne perdía valor.

Nos anos seguintes á firma do tratado foi crecendo a conciencia social na defensa das baleas, abandeirada por diversos grupos ecoloxistas. O 27 de Abril de 1980 dous buques que formaban parte da frota da empresa, o IBSA I e o IBSA II, sufrían ataques con bombas por parte dun grupo ecoloxista denominado “Sea Shepherd” no porto de Marín, en represalia porque, segundo eles, IBSA estaba a incumprir de forma sistemática coa cota de baleas asignada.

Dos dous buques só o IBSA I, menos afectado polas bombas, foi reflotado e posto en marcha e, dende ese momento, os barcos da empresa comezaron a cazar de forma indiscriminada.

Debido a eses incumprimentos continuos das condicións que establecía o tratado e, sobre todo polas presións ecoloxistas, no ano 1986 a Comisión Baleeira Internacional acabaría decretando o amarre da frota e o peche das factorías durante un período de 5 anos, no que se coñeceu coloquialmente como “a moratoria” que finalmente se convertería en indefinida no 1992 ata os nosos días.

O balance que podemos facer da actividade da factoría de punta Balea nos seus 32 anos de existencia permítenos facer unha dobre lectura. Por unha banda, dende o punto de vista económico, foi bastante importante para a economía local pero, se atendemos a criterios ecolóxicos, influíu moi negativamente no medio ambiente e no estado das praias como a de Rodeira (sempre sucia con cantidade de graxa). Ademais, as capturas que se ían producindo contribuíron de forma importante a esquilmar as poboacións de grandes cetáceos en augas do Atlántico Norte. Durante os anos de actividade baleeira en augas galegas, entre as 3 factorías despezaron 6.337 cachalotes, 4.686 rorcuais comúns, 291 rorcuais boreais, 17 baleas azuis e 2 xibardos.

A día de hoxe, daquela historia baleeira só queda o buque IBSA I, aquel baleeiro que fora atacado en Marín nos anos 80. Cando estaba á espera de ser despezado en Cee, foi adquirido polo Museo de Sandefjord de Noruega, foi rehabilitado tal e como fora construído nos anos 50 en Gran Bretaña e, tras ser rebautizado como Southern Actor, volveu ao mar como barco museo.

close

Subscríbete ao noso boletín!

Cada venres mandarémosche un correo con cousiñas interesantes complementarias ás nosa rutas.

Ao subscribirte, aceptas recibir os nosos correos informativos e aceptas a nosa Política de Privacidade. Podes darte de baixa en calquer momento

Deixa o teu comentario

O teu correo electrónico non será publicado.Os campos obrigatorios márcanse cun *

Pode empregar estas etiquetas e atributos HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Información básica sobre protección de datos Ver más

  • Responsable A Illa dos Ratos .
  • Finalidad Moderar los comentarios. Responder las consultas.
  • Legitimación Tu consentimiento.
  • Destinatarios Dinahosting.
  • Derechos Acceder, rectificar y suprimir los datos.
  • Información Adicional Puedes consultar la información detallada en la Política de Privacidad.